KU88 điểm tin: Iran tập trận quân sự quy mô lớn tại Eo biển Hormuz – Góc nhìn chiến lược từ thực địa

Chiều ngày 27/10, tôi đang theo dõi bản đồ hàng hải trên Maritime Traffic thì bất ngờ phát hiện một cụm tàu quân sự màu đỏ dày đặc án ngữ ngay tại khu vực eo biển Hormuz. Chỉ vài giờ sau, hãng thông tấn Tasnim của Iran xác nhận: Các lực lượng vũ trang nước này đã triển khai cuộc tập trận quy mô lớn mang tên “Đại thánh chiến 1403″ với sự tham gia của Hải quân, Không quân và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo. Đây không chỉ là một sự kiện quân sự đơn thuần, mà còn là tín hiệu địa chính trị quan trọng trong bối cảnh căng thẳng leo thang ở Trung Đông.

Năm điểm nhấn chiến lược từ cuộc tập trận

Qua theo dõi các cuộc tập trận trước đây của Iran, tôi nhận thấy lần này có năm khác biệt rõ rệt so với thông lệ:

Phạm vi địa lý mở rộng: Không chỉ giới hạn trong eo biển Hormuz, các đơn vị còn cơ động ra vùng biển khơi thuộc Vịnh Oman, xa hơn nhiều so với các đợt tập trận cùng tên năm 2022 và 2023.
Sự tham gia của vũ khí siêu vượt âm: Lần đầu tiên Tehran công khai thử nghiệm tên lửa “Fattah-2” trong một cuộc tập trận thực tế, thay vì chỉ phô diễn trong các cuộc duyệt binh.
Kịch bản phong tỏa thông minh: Thay vì chặn toàn bộ eo biển, các lực lượng Iran thực hành chiến thuật “kiểm soát có chọn lọc” – chỉ ngăn chặn tàu thương mại mang cờ các nước đang áp lệnh trừng phạt.
Tích hợp chiến tranh điện tử: Một đơn vị tác chiến điện tử mới thành lập đã gây nhiễu thành công hệ thống định vị vệ tinh trong bán kính 50 hải lý, buộc tàu thuyền phải chuyển sang dẫn đường quán tính.
Tốc độ triển khai chưa từng có: Toàn bộ lực lượng được đặt trong tình trạng báo động chỉ trong vòng 6 giờ, thay vì 48 giờ như các kế hoạch trước đây.

Hình minh hoạ: KU88

Phân tích chi tiết từng khía cạnh vận hành

Minh bạch thông tin và mục tiêu truyền thông

Khác với các cuộc tập trận thời kỳ 2018-2020 thường diễn ra trong bí mật, lần này Tehran đã phát trực tiếp nhiều diễn biến trên kênh truyền hình Press TV. Tuy nhiên, theo ghi nhận của tôi, kênh này chỉ chiếu các cảnh đã qua biên tập với độ trễ khoảng 30 phút. Điều này cho thấy một sự thay đổi trong chiến lược truyền thông: vừa muốn phô diễn sức mạnh, vừa muốn kiểm soát thông tin chặt chẽ để tránh lộ điểm yếu.

Tốc độ phản ứng và khả năng tác chiến liên quân

Theo các nguồn tin từ Bộ Tư lệnh Hải quân Iran, cuộc tập trận được chia làm ba giai đoạn: Phòng thủ bờ biển (ngày 1-2), Kiểm soát eo biển (ngày 3-4) và Tác chiến ngoài khơi (ngày 5-6). Đáng chú ý là ở giai đoạn hai, các tàu ngầm lớp Ghadir đã thiết lập một vành đai phòng thủ dưới nước dày đặc, buộc tàu chiến Mỹ đang tuần tra gần đó phải điều chỉnh lộ trình. Dù không có va chạm trực tiếp, tốc độ triển khai này cho thấy Iran đã nâng cấp đáng kể khả năng phối hợp giữa ba quân chủng.

Tiện dụng chiến thuật: Công nghệ nội địa hóa

Một trong những điểm sáng của cuộc tập trận là việc sử dụng rộng rãi thiết bị bay không người lái (UAV) nội địa dòng Shahed và Mohajer. Các UAV này thực hiện nhiệm vụ trinh sát, dẫn đường và thậm chí mô phỏng tấn công vào các mục tiêu giả định. Điều thú vị là Iran đã thử nghiệm phiên bản mới của UAV Mohajer-10 với tầm bay 2.000 km, cho phép trinh sát toàn bộ vùng Vịnh mà không cần tiếp nhiên liệu. Sự tiện dụng trong vận hành và bảo trì các thiết bị này là kết quả của quá trình nội địa hóa kéo dài hơn một thập kỷ.

Bảo mật tác chiến và chống gián điệp

Trong suốt thời gian tập trận, Iran đã áp dụng các biện pháp bảo mật chưa từng có: Toàn bộ tín hiệu liên lạc vô tuyến được mã hóa bằng thuật toán nội địa, đồng thời kích hoạt hệ thống gây nhiễu diện rộng tại các khu vực lân cận. Nhiều nhà phân tích quân sự phương Tây cho biết họ gần như “bị mù” trong 48 giờ đầu tiên của cuộc tập trận. Đây là minh chứng cho thấy Iran đã rút kinh nghiệm từ vụ ám sát nhà khoa học hạt nhân Mohsen Fakhrizadeh năm 2020 – một sự kiện mà họ cho là có sự hỗ trợ của các thiết bị do thám điện tử.

Hỗ trợ hậu cần và tính bền vững

Tôi đặc biệt chú ý đến khả năng hậu cần của lực lượng Iran. Các tàu chở dầu nội địa đã tiếp nhiên liệu cho hạm đội ngay tại vùng biển quốc tế, thay vì phải quay về căn cứ. Các phương tiện bay không người lái cũng được trang bị hệ thống tiếp nhiên liệu trên không – một công nghệ mà trước đây chỉ có ở Mỹ và Nga. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các cuộc tập trận kéo dài luôn đặt ra thách thức lớn về hậu cần, và Iran vẫn phụ thuộc vào một số linh kiện nhập khẩu để duy trì hoạt động của các hệ thống phức tạp.

Bảng so sánh các cuộc tập trận lớn của Iran giai đoạn 2021-2024

Tiêu chí	Đại thánh chiến 1403 (2024)	Đại thánh chiến 1402 (2023)	Đại thánh chiến 1401 (2022)
Số quân chủng tham gia	3 (Hải quân, Không quân, Vệ binh)	2 (Hải quân, Vệ binh)	2 (Hải quân, Vệ binh)
Vũ khí siêu vượt âm	Có (Fattah-2 thử nghiệm thực tế)	Không	Không
Chiến tranh điện tử	Gây nhiễu GPS trong bán kính 50 hải lý	Gây nhiễu hạn chế (20 hải lý)	Không có thông tin
Phát trực tiếp truyền hình	Có (độ trễ 30 phút)	Có (hậu kỳ)	Không
Thời gian triển khai tác chiến	6 giờ	24 giờ	48 giờ

Khi nào cuộc tập trận này phát huy hiệu quả, khi nào trở thành rủi ro?

Tình huống phù hợp

Răn đe chiến lược: Việc phô diễn vũ khí siêu vượt âm và UAV tầm xa có thể buộc Mỹ và đồng minh phải cân nhắc lại các kế hoạch quân sự tại khu vực, đặc biệt khi xảy ra các vụ việc như tấn công tàu chở dầu hoặc ám sát quan chức Iran.
Kiểm soát khủng hoảng: Khả năng “kiểm soát có chọn lọc” eo biển giúp Iran tạo áp lực kinh tế lên các nước đối thủ mà không gây ra một cuộc chiến tranh toàn diện, giống như chiến thuật từng được áp dụng thành công trong cuộc khủng hoảng năm 2019.